Overpronatie

Pronatie is de normale binnenwaartse kanteling van je voet nadat hij de grond raakt. Je voet rolt naar binnen, je voetgewelf zakt iets in, en je onderbeen draait mee naar binnen. Dat hoort zo: het is de manier waarop je voet de klap opvangt en zich aanpast aan de ondergrond. Overpronatie is de term voor meer van die kanteling dan gemiddeld, supinatie of onderpronatie voor minder.

De indeling die je in een hardloopwinkel hoort, neutraal, overpronerend, onderpronerend, is dus geen indeling in goed en fout. Het is een beschrijving van waar je zit op een schaal waarop bijna iedereen ergens in het midden hangt.

Wat het onderzoek erover zegt

Hier wordt het ongemakkelijk, want de aanname onder die indeling is zwakker dan de stelligheid waarmee hij verkocht wordt.

In een Deens onderzoek werd bij bijna duizend beginnende hardlopers eerst de voetstand gemeten. Ze kregen allemaal dezelfde neutrale schoen, en hun blessures werden een jaar lang bijgehouden. Lopers met pronatie raakten niet vaker geblesseerd dan lopers met een neutrale voetstand; de groep met de duidelijkste pronatie liep er eerder iets minder op [B37].

Het tweede been onder de aanname is het schoenadvies zelf. In grootschalige gerandomiseerde onderzoeken onder militaire rekruten werden schoenen toegewezen op basis van de vorm van de voetzool, en vergeleken met een toewijzing die de voetvorm volledig negeerde. Het aantal blessures verschilde niet [B38].

Dat is samen een vervelende uitkomst voor een advies dat al dertig jaar wordt gegeven: de voetstand meten en daar een schoentype op kiezen, levert geen aantoonbare blessurewinst op.

Wat dat wel en niet betekent

Wat het niet betekent:

• Niet dat pronatie niet bestaat of niet te meten is. Hij bestaat, hij verschilt per persoon, en hij is zichtbaar.
• Niet dat stabiliteitsschoenen nutteloos zijn voor íedereen. Ze bestaan niet voor niets, en wie er prettig op loopt heeft geen reden om te wisselen.
• Niet dat klachten aan voet, knie of scheenbeen ingebeeld zijn. Als je pijn hebt, hoor je bij een fysiotherapeut of arts te zijn, niet bij een artikel.

Wat het wel betekent: als je gezond loopt en iemand wil je op grond van je voetstand een ander schoentype aanpraten, dan is de onderbouwing daarvoor dunner dan het gesprek doet vermoeden. Comfort is in de praktijk een betere leidraad dan een categorie.

Waar je dan wél naar kunt kijken

Van de dingen die aan een looppatroon te veranderen zijn, is er een handvol waarvan het effect op de loopeconomie wél is onderzocht: je paslengte ten opzichte van je eigen voorkeur, hoeveel je op en neer beweegt, en hoe ver voor je heup je voet neerkomt [B24].

Dat zijn ook de dingen die je aan jezelf kunt zien, en ze zitten allemaal bóven de voet:

Waar je naar kijkt	Wat je wilt zien
Pasfrequentie	rond of boven 170 passen per minuut op je duurlooptempo
Waar je voet landt	dicht onder je lichaam, niet ver voor je heup uit
Verticale beweging	weinig op en neer; je hoofd blijft rustig
Verschil links-rechts	contacttijd die links en rechts ongeveer gelijk is

Zie ook het artikel over cadans bij hardlopen, waarin staat wanneer een hogere pasfrequentie wel en niet zin heeft.

Je voetstand zelf bekijken

Je hebt er geen loopband of laboratorium voor nodig. Laat iemand je van achteren filmen terwijl je op een rustig tempo loopt, met de slow-motion stand van de telefoon aan. Zet het beeld stil op het moment vlak nadat je voet de grond raakt, en kijk naar de lijn van je kuit naar je hiel: kantelt die hiel naar binnen, en hoeveel?

Twee dingen om te onthouden bij wat je dan ziet. Het eerste is dat iedereen proneert, dus "hij kantelt naar binnen" is op zichzelf geen bevinding. Het tweede is dat de voet nu juist het lastigste deel is om op video te beoordelen: hij is klein, hij beweegt snel, en hij wordt half verborgen door je schoen. Wat er boven de voet gebeurt, je knie, je heup, je paslengte, is op datzelfde beeld veel betrouwbaarder af te lezen.

Dat is precies de reden dat wij in de loopanalyse het zwaartepunt bóven de voet leggen en er eerlijk bij zetten dat voet en enkel op tweedimensionaal beeld oriënterend blijven. Een meting die meer belooft dan het beeld kan dragen, is geen meting maar een mening met getallen erbij.